21 نوامبر ۲۰۲۶ – در حالی که مطالعات، افزایش مصرف بیش از حد داروهای GLP-1و همچنین عوارض جانبی گزارشنشده و سایر خطرات را مستند کردهاند، تحقیقات کمی درباره اثرات نگهداری نادرست این داروها انجام شده است. با این حال، پلتفرم اجتماعی ردیت(یک مجمع بزرگ از انجمنهای گفتگو)پر از نگرانیهای بیماران درباره نگهداری نادرست دارو بالاتر یا پایینتر از دمای توصیهشده برای مدتی مشخص است.
ما با دکتر اندرو فوکس، دکترای داروسازی و مدیر تجربیات بالینی در کالج داروسازی توورو در شهر نیویورک، درباره سناریوهای رایج نگهداری که ممکن است در دل بیماران ترس بیاندازد و اینکه آیا نگرانیهای آنها موجه است یا خیر، گفتگو کردیم.
خیلی گرم و خیلی سرد؟
طبق بروشور راهنمای بسته، وگووی (Wegovy) را میتوان در دمای اتاق (تا ۸۶ درجه فارنهایت / ۳۰ درجه سانتیگراد) به مدت حداکثر ۲۸ روز نگهداری کرد، در حالی که زپباوند (Zepbound)، بسته به نوع خاص قلم تزریق، میتواند به مدت ۲۱ یا ۳۰ روز در دمای اتاق نگهداری شود.
دکتر فوکس، گفت: «این را به عنوان مبنایی برای نحوه مطالعه سازندگان روی این داروها و شرایطی که تحت آن میتوانند اثربخشی را تضمین کنند، در نظر بگیرید.» این چارچوب باید هنگام ارزیابی موقعیتهای فردی در نظر گرفته شود.
او خاطرنشان کرد که تولیدکنندگان نمیتوانند اثربخشی دارویی را که خارج از شرایط توصیهشده نگهداری میشود تضمین کنند، زیرا ممکن است پپتید مورد نظر تجزیه شده و اثربخشی خود را از دست بدهد. «این بدان معنا نیست که سمی یا خطرناک میشود، اما ممکن است مزیت کامل درمانی را ارائه نکند و در عین حال عوارض جانبی ایجاد کند.»
در یک گاراژ گرم
در اوت ۲۰۲۶، یک کاربر زپباوند متوجه شد که سرنگهایش از سهشنبه تا جمعه در یک گاراژ گرم و بدون عایق رها شدهاند. این کاربر گفت که هوای بیرون ۹۰ درجه فارنهایت(32.2 سانتی گراد) یا بالاتر بوده و ترموستات نداشتهاند، بنابراین نمیتوانستند مشخص کنند که آیا دارو زیر ۸۶ درجه فارنهایت(30 درجه سانتی گراد) باقی مانده است یا خیر. آنها به هر حال دوز را مصرف کردند و گزارش دادند: «به نظر میرسد دارو جان سالم به در برده است، زیرا در روز تزریق و روز پس از آن حالم مثل همیشه بود.»
دکتر فوکس، گفت: «گاراژها میتوانند بسیار گرم شوند و در برخی اقلیمها به راحتی از 30 درجه سانتی گراد فراتر روند. چالش این است که ما نمیتوانیم دقیقاً بدانیم دارو در طول آن ۳ روز چقدر گرم شده است. ممکن است در محدوده توصیهشده باقی مانده باشد یا نمانده باشد.» او خاطرنشان کرد که استفاده از سرنگ بعید است آسیبی برساند، اگرچه به طور بالقوه ممکن است اثربخشی کاهش یابد. «این واقعیت که بیمار اثرات معمول پس از تزریق را تجربه کرده است، نشان میدهد که دارو ممکن است به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار نگرفته باشد.»
در یک ماشین گرم
یک کاربر دیگر زپباوند را ساعت ۱۱ صبح تحویل گرفت، آن را در داشبورد ماشین گذاشت و حدود ساعت ۳ بعد از ظهر به یاد آورد که دارو را در ماشین جا گذاشته است. دمای بیرون ۷۳ درجه فارنهایت (21.6 درجه سانتی گراد) بود و دارو گرم احساس میشد اما داغ نبود. این کاربر نوشت: «به نظرتان برای هفته آینده برای مصرف آن مشکلی ندارم؟»
دکتر فوکس گفت: دمای بیرون بیش از حد بالا نبوده و دارو در معرض نور مستقیم خورشید که میتوانست دما را بیشتر افزایش دهد، قرار نگرفته است. این میتواند موقعیت معقولی برای پذیرش ریسک و استفاده از دارو باشد.
سفر جادهای ۱۴ ساعته
یک کاربر زپباوند پرسید که چگونه یک دوز را در یک سفر جادهای ۱۴ ساعته حمل کند و آیا میتوان آن را دوباره در یخچال هتل قرار داد.
دکتر فوکس، گفت: «سفرهای جادهای یکی از رایجترین سوالات مربوط به نگهداری است که داروسازان دریافت میکنند. صرف اینکه بیرون صندوق عقب ماشین بسیار گرم میشود، لزوماً به این معنا نیست که داخل یک ظرف دارای عایق مناسب نیز به همان دما رسیده است. این امر به ویژه اگر ویالها با کیسههای یخ نگهداری شوند یا به طریقی در برابر گرمای اطراف محافظت شوند، صادق است. بدترین سناریو کاهش اثربخشی است، نه سمیت.»
خاموش شدن یخچال برای یک روز
یک کاربر وگووی گزارش داد که یخچال آنها به طور تصادفی برای حدود یک روز خاموش شده است. «دارو داغ نشد، در معرض نور خورشید قرار نگرفت و یخ نزد، اما مشخصاً در یخچال نبود.»
دکتر فوکس، گفت: «حتی اگر قطع برق رخ داده باشد، یک یخچال بستهبندی شده و باز نشده میتواند برای مدتی نسبتاً پایدار بماند. اگر در یخچال بسته بماند، بعید است که دما به اندازه کافی افزایش یابد تا به طور قابل توجهی بر دارو تأثیر بگذارد. اگر بیمار خواهان قطعیت مطلق است، تهیۀ داروی جایگزین ممکن است آرامش خاطر فراهم کند، اما احتمال زیادی وجود دارد که دارو در شرایط نگهداری قابل قبول باقی مانده باشد.»
نوسانات دمای یخچال
یک کاربر دیگر وگووی یک دماسنج یخچال خرید و متوجه شد قفسهای که دارو در آن نگهداری میشده بین ۲۸ تا ۵۵ درجه فارنهایت نوسان داشته است. این شخص نوشت: «آیا نوسانات دمایی طی این چند ماه، باعث کاهش اثربخشی وگووی من شده است؟»
دکتر فوکس، گفت: «یخ زدن بیشتر از گرما مایه نگرانی است، زیرا این داروها محصولات مبتنی بر پروتئین هستند و یخ زدن میتواند ساختار آنها را تغییر دهد و به طور بالقوه اثربخشی را کاهش دهد.»
هر دو شرکت لیلی و نووونوردیسک، سازندگان تیرزپاتید و سِماگلوتید، توصیه میکنند اگر قلمی یخ زده است، آن را دور بیاندازید.
با این حال، فوکس گفت: اگر بیمار مطمئن نیست که قلم یخ زده است یا خیر، این به سطح آرامش خاطر خود او بستگی دارد. از آنجایی که دما نوسان داشته است، ما نمیتوانیم بدانیم که آیا دارو واقعاً یخ زده است یا خیر. ممکن است اثربخشی دارو کمتر شده باشد، اما بعید است فراتر از عدم ارائه نتایج مورد انتظار، آسیبی ایجاد کند.»
نگرانی درباره محل قرارگیری دارو در یخچال
یک کاربر دیگر وگووی پرسید: «قلم وگووی خود را کجای یخچال نگهداری کنم؟ من قلم خودم را در کشوی پنیر نگه میدارم، اما دیگر جایی برای پنیرم ندارم.»
دکتر فوکس، گفت: «قفسۀ میانی یخچال به طور کلی پایدارترین مکان است، زیرا یخچالها به گونهای طراحی نشدهاند که دقیقاً یک دما را در همه مناطق حفظ کنند. برای دقیقترین راهنمایی بمنظور نگهداری ایمن دارو، به بروشور همراه دارو مراجعه کنید. برای مثال، بروشور اوزمپیک به صراحت بیان میکند که در فریزر یا مستقیماً در مجاورت عنصر سرمایشی یخچال دارو را نگهداری نکنید. این یعنی این ایده که یک نقطه طلایی در یخچال وجود دارد، تا حدی حقیقت دارد. هدف لزوماً یافتن قفسه بینقص نیست، بلکه اجتناب از مکانهایی است که دارو ممکن است در آنها یخ بزند.»
او افزود: «بیماران باید در مورد جایی که این داروها را نگهداری میکنند، دقیق باشند. قرار دادن قلم در وسط یخچال به طور کلی انتخاب خوبی است، اما اگر در کنار غذای منجمد یا زیر آیتمی که در حال یخزدایی است قرار گیرد، همچنان خطر قرار گرفتن در معرض دماهای بیش از حد سرد وجود دارد.»
ویال یخزده
کاربری که برای اولین تزریق وگووی آماده میشد، متوجه شد دماسنج یخچال حدود ۱ درجه سانتیگراد / ۳۴ درجه فارنهایت را نشان میدهد، نگران شد که ویال یخ زده باشد و از اعضای گروه ردیت پرسید که آیا تزریق آن خطرناک است یا صرفاً اثربخشی آن را کاهش میدهد.
دکتر فوکس گفت در حالی که ۱ درجه سانتیگراد بالاتر از انجماد است، اما به آن نزدیک است، این لزوماً به معنای یخ زدن دارو نیست. احتمال این است که یخ نزده باشد، هرچند هنوز مقداری عدم قطعیت وجود دارد. سوال این میشود که آیا بیمار با وجود آن عدم قطعیت از استفاده از آن راحت است یا خیر، زیرا ممکن است دارو در شرایط ایدهآلی که سازنده تاکید کرده و با اطمینان پشت آن ایستاده است، نباشد.»
اختلال دمایی در طی فرآیند حمل و نقل محمولۀ دارو
گزارشهای اخیر نشان میدهد که نگرانیها درباره سلامت داروهای ترکیبی(Compounded) مانند تیرزپاتیدِ ترکیبی رو به افزایش است. بسیاری از کاربران از دریافت داروهای گرمشده، تأخیر در ارسال محمولهها و ذوب شدن کیسههای یخ شکایت دارند و این سوال برای آنها پیش آمده است که آیا مصرف این داروها همچنان ایمن است یا خیر.
دکتر فوکس گفت: «من در این سناریو به طور قابل توجهی محتاط تر خواهم بود. داروهای ترکیبی (کامپاند شده که توسط داروخانه ها تولید می شوند) محصولات تأییدنشده توسط FDA هستند که دادههای پایداریِ پشتیبانیشده توسط سازنده و توصیههای نگهداری کاملاً مشخصی ندارند. در مورد محصولات ترکیبی، اطلاعات در زمینۀ پایداری دارو ممکن است بسیار محدودتر باشد و به طور قابل توجهی بین سازندگان مختلف متفاوت باشد.»
او توصیه کرد که «بیماران با داروخانه ترکیبی تماس بگیرند و بپرسند آیا دادههای پایداری برای آمادهسازی خاص آنها موجود است یا خیر. بسته به اطلاعات ارائهشده، ممکن است استفاده از محصول همچنان معقول باشد. برخی داروخانههای ترکیبی آزمایشهای پایداری گستردهای انجام میدهند و ممکن است بتوانند اطمینان خاطر فراهم کنند.»
او افزود: «در این مورد، به نظر میرسد مسئله بیشتر مربوط به حملونقل یا بستهبندی باشد تا کاری که بیمار اشتباه انجام داده است. به همین دلیل، داروخانه ترکیبی ممکن است مسئولیت را بپذیرد و دارو را جایگزین کند. همیشه ارزش دارد که قبل از تصمیمگیری، ابتدا با آنها تماس بگیرید.»
نتیجهگیری کلی
دکتر فوکس گفت: «در تقریباً تمام این موارد، نگرانی اصلی کاهش اثربخشی است تا سمیت. چالش این است که هنگامی که یک دارو خارج از توصیههای سازنده نگهداری میشود، هیچکس نمیتواند با قطعیت بگوید چقدر از اثربخشی، در صورت وجود، از دست رفته است. بیماران باید خطر بالقوه کاهش اثربخشی را در برابر هزینه و دردسر جایگزین کردن بسنجند، که حالت ایدهآل آن مشاوره با داروساز یا پزشک خود است.»
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/can-storage-mistakes-ruin-glp-1-drug-2026a10015km?src=